Tháng 12 năm 2024, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đây là văn kiện mang tính “định vị thể chế”, khởi đầu cho giai đoạn mới trong chiến lược phát triển khoa học và công nghệ (KH&CN) Việt Nam, đồng thời đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ về tư duy đầu tư, quản lý và khai thác nguồn lực tri thức.
Gần một năm sau ngày ban hành, tinh thần của Nghị quyết đã lan tỏa sâu rộng trong giới khoa học, quản lý, doanh nghiệp và hệ thống tuyên truyền KH&CN địa phương. Nghị quyết 57 không chỉ được xem là kim chỉ nam cho hành động, mà còn là hạt nhân thể chế - tạo động lực để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành trụ cột tăng trưởng của quốc gia.
Khác với nhiều văn bản trước, Nghị quyết 57 không chỉ nhấn mạnh vai trò của KH&CN, mà còn xác lập một nguyên tắc nền tảng: đầu tư cho khoa học là đầu tư dài hạn, chấp nhận rủi ro và độ trễ. Đây là sự thay đổi căn bản trong cách nhìn nhận vai trò của khoa học - từ chỗ bị xem là lĩnh vực hỗ trợ, nay trở thành nguồn lực sản xuất trọng yếu trong nền kinh tế tri thức.
Khi đầu tư cho nghiên cứu được tính theo chu kỳ 3 - 5 năm, khi ngân sách được chuyển nguồn linh hoạt, và khi hợp tác công - tư được mở rộng, các công trình khoa học có cơ hội phát triển đến độ chín, tạo ra sản phẩm có thể bảo hộ, chuyển giao và thương mại hóa. Đây chính là chất keo gắn kết giữa Nghị quyết 57 và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đang được củng cố tại các trung tâm vùng trọng điểm - như TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Đồng Nai và khu vực Đông Nam Bộ mở rộng, nơi đang thử nghiệm cơ chế tài chính linh hoạt cho R&D và SHTT.
Nghị quyết 57 đặt ra mục tiêu cụ thể: đến năm 2030, chi cho R&D đạt 2% GDP, và ít nhất 3% tổng chi ngân sách hằng năm dành cho KH&CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Mục tiêu này không chỉ mang ý nghĩa tài chính, mà còn thể hiện cam kết chính trị về phân bổ nguồn lực tri thức - điều kiện để Việt Nam bứt phá trong năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh. Quan trọng hơn, Nghị quyết xác lập quan điểm: “Nhà nước tạo cơ chế, doanh nghiệp là trung tâm, viện - trường là nền tảng, con người là chủ thể sáng tạo”. Đây là công thức của một nền khoa học mở, nơi mọi chủ thể được trao quyền chủ động tiếp cận tri thức, công nghệ, dữ liệu và thị trường.
Cùng với đó, tinh thần của Nghị quyết cũng định hướng cải cách mạnh mẽ cơ chế đánh giá, nghiệm thu và công bố kết quả nghiên cứu, khuyến khích đăng ký bảo hộ SHTT trong nước và quốc tế như một tiêu chí phản ánh chất lượng R&D. Việc gia tăng đơn đăng ký sáng chế, giải pháp hữu ích và nhãn hiệu trong năm 2024 - 2025 là minh chứng cho hiệu ứng lan tỏa ban đầu của chính sách này.
Thời gian qua, các Sở KH&CN và trung tâm thông tin KH&CN địa phương đã nhanh chóng cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết 57 trong hoạt động chuyên môn: tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo chuyên đề, hướng dẫn doanh nghiệp và trường học khai thác cơ sở dữ liệu sáng chế quốc tế; đồng thời triển khai truyền thông về quyền SHTT và chuyển giao công nghệ. Những mô hình điểm tại TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai hay Cần Thơ cho thấy vai trò dẫn dắt của cơ quan KH&CN địa phương trong lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo. Thông qua hoạt động truyền thông, tư vấn và kết nối mạng lưới chuyên gia, các đơn vị này không chỉ góp phần đưa Nghị quyết vào thực tiễn, mà còn tạo động lực hình thành văn hóa sở hữu trí tuệ trong cộng đồng doanh nghiệp, nhà trường và giới nghiên cứu trẻ.
Nghị quyết 57 vì thế không dừng ở tầm chính sách vĩ mô, mà đang dần chuyển hóa thành hệ giá trị vận hành mới trong quản lý KH&CN - một cách nhìn thực chất hơn về vai trò của tri thức trong tăng trưởng kinh tế. Do đó, Nghị quyết 57 được giới chuyên gia đánh giá là văn kiện định hướng thể chế mang tính trụ cột cho chu kỳ phát triển mới của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ở Việt Nam. Với hệ thống mục tiêu cụ thể, cơ chế tài chính mới, cùng sự đồng hành của các chủ thể KH&CN trên cả nước, Nghị quyết mở ra thời kỳ mà đầu tư cho tri thức không còn là “chi phí”, mà là đầu tư sinh lợi cho tương lai quốc gia.
Trong thời gian tới, việc hiện thực hóa Nghị quyết sẽ phụ thuộc rất lớn vào hiệu quả điều phối chính sách giữa trung ương và địa phương, cùng sự đồng bộ của truyền thông KH&CN - để không chỉ nâng cao nhận thức xã hội, mà còn tạo động lực nội sinh thúc đẩy sáng tạo. Khi tư duy “khoa học vì phát triển” trở thành giá trị chung, khi thể chế đủ cởi mở và khi tri thức được tôn vinh đúng vị trí, Nghị quyết 57-NQ/TW sẽ không chỉ là định hướng chiến lược, mà là bước ngoặt trong tiến trình phát triển Việt Nam bằng sức mạnh của đổi mới sáng tạo.
BBT