Biến đổi khí hậu thúc đẩy các quốc gia siết chặt quy định tiết kiệm năng lượng trong xây dựng. Dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng trở thành công cụ quan trọng giúp minh bạch hóa thông tin, khuyến khích lựa chọn vật liệu và công trình hiệu quả, từ đó giảm tiêu thụ năng lượng và phát thải.
Biến đổi khí hậu toàn cầu đang đặt ra những thách thức to lớn, buộc các quốc gia phải xem xét lại chiến lược phát triển đô thị và hướng đi của ngành xây dựng theo hướng bền vững, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải. Ngành xây dựng hiện không chỉ tạo ra dấu ấn vật chất trong cảnh quan đô thị, mà còn là lĩnh vực tiêu thụ năng lượng khổng lồ và đóng góp đáng kể vào phát thải khí nhà kính. Theo Báo cáo thường niên Global Status Report for Buildings and Construction 2024/25 của UNEP và GlobalABC, riêng lĩnh vực xây dựng và công trình đã chiếm tới 32% tổng nhu cầu năng lượng toàn cầu - một con số phản ánh rõ mức độ tác động của ngành này đến cân bằng năng lượng và biến đổi khí hậu. Trong tổng mức tiêu thụ, năng lượng được sử dụng cho nhiều hoạt động khác nhau: chiếu sáng, quạt và thông gió, điều hòa không khí, sưởi ấm không gian, vận hành thang máy, bơm nước; ngoài ra còn bao gồm cả tổn thất trên lưới điện phân phối cục bộ và năng lượng phục vụ các thiết bị sử dụng cuối cùng như tủ lạnh, bình nước nóng, ti vi, máy tính, hay các thiết bị văn phòng,... Tại Việt Nam, hơn 60% điện năng các công trình được dùng cho điều hoà và chiếu sáng (theo chia sẻ của Ông Trần Quốc Tuấn, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Giám đốc Sở Công thương tỉnh Vĩnh Long tại Kỳ họp thứ 9, sáng 28/5, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả).
Đáng chú ý, nhu cầu năng lượng của mỗi công trình khác nhau, thay đổi theo điều kiện khí hậu, thời tiết, môi trường xung quanh cũng như thiết kế kiến trúc và loại vật liệu sử dụng. Một tòa nhà được thiết kế với lớp vỏ công trình cách nhiệt hiệu quả, tận dụng chiếu sáng tự nhiên và thông gió hợp lý sẽ tiêu thụ ít năng lượng hơn rất nhiều so với một công trình thiếu các giải pháp tiết kiệm năng lượng. Ví dụ gạch không nung không chỉ giảm năng lượng tiêu thụ trong quá trình sản xuất so với gạch đất sét nung, mà còn có khả năng cách nhiệt tốt, giúp giảm chi phí điện năng cho điều hòa. Kính Low-E (Low Emissivity) với lớp phủ đặc biệt giúp hạn chế bức xạ nhiệt mặt trời nhưng vẫn đảm bảo ánh sáng tự nhiên, nhờ đó giảm tải hệ thống làm mát. Tương tự, các loại tấm cách nhiệt sinh thái làm từ sợi thực vật hoặc vật liệu tái chế có thể duy trì nhiệt độ trong nhà ổn định hơn, góp phần tiết kiệm năng lượng vận hành. Đặc biệt, xi măng ít clinker hay xi măng geopolymer cũng được đánh giá cao nhờ giảm phát thải CO₂ trong sản xuất mà vẫn đảm bảo độ bền cho công trình,…
Gạch không nung (Nguồn: vatlieuxaydung.org.vn)
Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có những công cụ minh bạch, giúp lượng hóa và đánh giá chính xác mức độ tiêu thụ năng lượng cũng như khả năng tiết kiệm của từng loại vật liệu và công trình. Trong bối cảnh đó, dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng nổi lên như một giải pháp quan trọng. Đây không chỉ là phương thức chuyển tải dữ liệu dễ tiếp cận, rõ ràng và minh bạch cho thị trường, mà còn là công cụ hỗ trợ trực tiếp cho chủ đầu tư, kiến trúc sư, nhà thầu và người tiêu dùng trong việc đưa ra quyết định dựa trên cơ sở khoa học.
Dán nhãn năng lượng
Theo Luật số 50/2010/QH12 của Quốc hội - Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, nhãn năng lượng được định nghĩa là loại nhãn cung cấp thông tin về loại năng lượng sử dụng, mức tiêu thụ năng lượng, hiệu suất năng lượng cùng các thông tin liên quan khác nhằm giúp người tiêu dùng nhận biết và lựa chọn sản phẩm tiết kiệm năng lượng. Dán nhãn năng lượng là hoạt động dán, gắn, in hoặc khắc nhãn năng lượng trực tiếp lên sản phẩm hoặc bao bì sản phẩm để công khai mức độ tiêu thụ năng lượng.
Trong thực tiễn, dán nhãn năng lượng không chỉ là một công cụ kỹ thuật đơn thuần mà còn đóng vai trò quan trọng trong quản lý và định hướng thị trường. Việc cung cấp thông tin minh bạch giúp người tiêu dùng dễ dàng so sánh, từ đó lựa chọn sản phẩm có hiệu suất cao, giảm thiểu lãng phí và chi phí vận hành. Đồng thời, đối với doanh nghiệp sản xuất, nhãn năng lượng trở thành một tiêu chuẩn cạnh tranh, khuyến khích đổi mới công nghệ, tối ưu hóa quy trình sản xuất và nâng cao uy tín thương hiệu.
Tác động của dán nhãn năng lượng được ghi nhận ở nhiều khía cạnh. Trên thị trường bất động sản, những công trình được dán nhãn thường có giá trị cho thuê hoặc mua bán cao hơn, nhờ vào lợi thế vận hành hiệu quả và bền vững. Về kinh tế - xã hội, nhãn năng lượng thúc đẩy đầu tư, tạo thêm cơ hội việc làm trong các dịch vụ tiết kiệm năng lượng, đồng thời giúp giảm hóa đơn điện năng cho người tiêu dùng và nâng cao phúc lợi xã hội. Về môi trường, việc sử dụng sản phẩm có nhãn năng lượng góp phần cắt giảm nhu cầu tiêu thụ điện, giảm phát thải khí nhà kính, hạn chế ô nhiễm đô thị và hỗ trợ thực hiện các mục tiêu quốc gia về giảm thiểu, thích ứng với biến đổi khí hậu.
Đối với lĩnh vực vật liệu xây dựng, việc áp dụng dán nhãn năng lượng ngày càng trở nên cấp thiết. Các loại vật liệu như kính xây dựng, vật liệu cách nhiệt, gạch không nung, xi măng hay bê tông không chỉ tiêu thụ năng lượng đáng kể trong quá trình sản xuất mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến mức năng lượng vận hành của công trình, đặc biệt đối với nhu cầu điều hòa, chiếu sáng và thông gió. Dán nhãn năng lượng đối với vật liệu xây dựng không chỉ phản ánh hiệu quả trong khâu sản xuất, mà còn thể hiện rõ tác động đến hiệu suất tổng thể của công trình trong suốt vòng đời sử dụng, góp phần tạo nên thị trường vật liệu minh bạch, thúc đẩy lựa chọn sản phẩm xanh và nâng cao tính bền vững của ngành xây dựng. Để thúc đẩy mục tiêu này, hệ thống pháp luật Việt Nam cũng đang có những bước tiến quan trọng. Nếu như Luật số 50/2010/QH12 - Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đã đặt nền móng cho hoạt động dán nhãn năng lượng, thì Luật số 77/2025/QH15 của Quốc hội về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, tiếp tục kế thừa và phát triển, đánh dấu cam kết mạnh mẽ hơn của Việt Nam trong lộ trình hướng tới phát triển bền vững và mục tiêu đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Về cơ bản, Luật sửa đổi giữ lại 29 điều trong tổng số 48 điều, đồng thời bổ sung, điều chỉnh nhiều quy định liên quan đến quản lý năng lượng, trong đó có việc mở rộng phạm vi áp dụng nhãn năng lượng đối với phương tiện, thiết bị sử dụng năng lượng và vật liệu xây dựng. Luật cũng quy định rõ, phương tiện, thiết bị và vật liệu xây dựng thuộc danh mục phương tiện, thiết bị và vật liệu xây dựng phải dán nhãn năng lượng phải được dán nhãn trước khi đưa ra thị trường; Cơ sở sản xuất, doanh nghiệp nhập khẩu, phân phối, kinh doanh phương tiện, thiết bị và vật liệu xây dựng, bao gồm cả trên nền tảng thương mại điện tử, phải thực hiện công bố, dán nhãn năng lượng đối với phương tiện, thiết bị và vật liệu xây dựng sau khi phương tiện, thiết bị và vật liệu xây dựng được thử nghiệm, đánh giá sự phù hợp với tiêu chuẩn quốc gia về hiệu suất năng lượng theo quy định của pháp luật về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật, pháp luật về đo lường. Luật sửa đổi về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả số 77/2025/QH15 đã chính thức được Quốc hội thông qua ngày 18 tháng 6 năm 2025 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 năm 2026. Đây được coi là cơ sở pháp lý quan trọng để dán nhãn năng lượng trở thành công cụ không thể thiếu trong tiến trình xanh hóa ngành xây dựng tại Việt Nam.
Tiến trình dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng
Việt Nam đã có đủ cơ sở khoa học và năng lực kỹ thuật để triển khai dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng (Theo Nguyễn Công Thịnh, Phó Vụ trưởng Vụ KHCN, Môi trường & VLXD, Bộ Xây dựng), tại Diễn đàn Sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả 26/6/2025). Tuy nhiên, để đưa vào thực tiễn, các cơ quan chức năng cần nhanh chóng hoàn thiện khung pháp lý, tiêu chuẩn thử nghiệm và tăng cường thanh tra, kiểm tra tại địa phương.
Quá trình triển khai theo 4 giai đoạn:
- 2021-2023: Tập trung nghiên cứu và xây dựng tiêu chuẩn đánh giá hiệu suất năng lượng cho các loại vật liệu như gạch bê tông khí chưng áp (AAC), tấm tường panel, vật liệu cách nhiệt, vật liệu kính…
- 2023-2025: Triển khai thí điểm dán nhãn năng lượng cho một số nhóm vật liệu tại các công trình công cộng và công trình xanh, đồng thời kết hợp cùng các chứng nhận về sử dụng năng lượng hiệu quả.
- 2025-2030: Áp dụng bắt buộc với các vật liệu tiêu thụ nhiều điện năng trong sản xuất hoặc ảnh hưởng đến tiêu hao năng lượng công trình. Song song là việc tích hợp với các hệ thống đánh giá công trình xanh như LOTUS, EDGE, LEED.
- Sau 2030: Mở rộng phạm vi áp dụng với toàn bộ vật liệu xây dựng được sử dụng trong các công trình có vốn nhà nước hoặc công trình dân dụng cấp I trở lên. Việc kiểm tra, giám sát và quản lý thị trường sẽ được đẩy mạnh song hành.
Các nhóm vật liệu được ưu tiên dán nhãn năng lượng
Việc triển khai dán nhãn năng lượng trước hết tập trung vào hai nhóm vật liệu có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả năng lượng của công trình:
Nhóm vật liệu tiết kiệm năng lượng trong quá trình sử dụng
- Gạch không nung, bê tông khí chưng áp (AAC): có khả năng cách nhiệt, cách âm tốt, giúp giảm nhu cầu điện năng cho làm mát và sưởi ấm.
- Vật liệu cách nhiệt, cách âm (bông khoáng, EPS/XPS, panel cách nhiệt…): hạn chế thất thoát nhiệt, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng.
- Kính tiết kiệm năng lượng (kính Low-E, kính phản quang): kiểm soát bức xạ nhiệt, tận dụng ánh sáng tự nhiên nhưng giảm tải cho hệ thống điều hòa.
Nhóm vật liệu tiêu thụ nhiều năng lượng trong sản xuất
- Clinker, xi măng: sản xuất tiêu tốn nhiều điện năng, nhiên liệu hóa thạch và phát thải CO₂ lớn.
- Gạch đất sét nung: quá trình nung ở nhiệt độ cao gây tiêu hao than, củi hoặc khí đốt.
- Thép xây dựng: ngành luyện thép tiêu thụ điện năng rất lớn, phát thải đáng kể khí nhà kính.
Như vậy, dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng không chỉ là công cụ minh bạch hóa thông tin, mà còn là đòn bẩy quan trọng để thúc đẩy thị trường hướng tới các sản phẩm hiệu quả, bền vững. Việc áp dụng dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng sẽ giúp giảm chi phí vận hành công trình, nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp, đồng thời góp phần hiện thực hóa cam kết giảm phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 của Việt Nam. Đây sẽ là bước tiến quan trọng để ngành xây dựng Việt Nam không chỉ phát triển theo hướng xanh và tiết kiệm năng lượng, mà còn hội nhập sâu hơn với các chuẩn mực quốc tế, góp phần kiến tạo đô thị bền vững cho các thế hệ tương lai.
Vân Anh
----------------------------------------
Tài liệu tham khảo chính
[1] Buildata. (2025). Buildata. Lộ trình dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng: https://vatlieuxaydung.org.vn/quy-dinh-phap-luat/tieu-chuan-quy-chuan/lo-trinh-dan-nhan-nang-luong-cho-vat-lieu-xay-dung-21320.htm
[2] Quốc Hội. (2010). Chính Phủ. Luật số 50/2010/QH12 của Quốc hội: LUẬT SỬ DỤNG NĂNG LƯỢNG TIẾT KIỆM VÀ HIỆU QUẢ: https://chinhphu.vn/default.aspx?docid=96051&pageid=27160&utm_source=chatgpt.com
[3] Thu Hường. (2025). Báo Công thương. Dán nhãn năng lượng vật liệu xây dựng: Tránh lãng phí: https://congthuong.vn/dan-nhan-nang-luong-vat-lieu-xay-dung-tranh-lang-phi-389697.html
[4] United Nations Environment. (2025). Global Status Report for Buildings and Construction 2024/25. Paris: United Nations Environment Programme