Trong bối cảnh già hóa dân số nhanh ở Việt Nam, việc ứng dụng khoa học - công nghệ giúp theo dõi sức khỏe liên tục, hỗ trợ chăm sóc tại nhà và phát hiện sớm các nguy cơ, qua đó nâng cao chất lượng sống cho người cao tuổi và giảm áp lực cho hệ thống y tế.

Theo báo cáo Dự báo dân số Việt Nam giai đoạn 2024 - 2074 của Tổng cục Thống kê, dân số Việt Nam trung bình năm 2024 đạt khoảng 101,3 triệu người và dự kiến tiếp tục tăng trong nhiều thập kỷ tới, đạt 114,2 triệu người vào năm 2074 theo phương án trung bình. Cùng với sự gia tăng về quy mô dân số là sự thay đổi sâu sắc trong cấu trúc tuổi. Việt Nam được dự báo sẽ kết thúc thời kỳ cơ cấu dân số vàng vào năm 2036, khi tỷ trọng người cao tuổi bắt đầu vượt ngưỡng đặc trưng của giai đoạn này. Theo phương án trung bình, dân số từ 65 tuổi trở lên tăng rất nhanh, từ 9,4 triệu người năm 2024 lên 20,5 triệu người năm 2044 và đạt 31,2 triệu người vào năm 2074. Sự gia tăng này làm thay đổi mạnh mẽ tương quan giữa các nhóm tuổi trong xã hội. Nếu như năm 2024, cứ khoảng hai trẻ em thì có một người cao tuổi, thì đến năm 2074, với cùng số trẻ em đó, số người cao tuổi tăng lên khoảng bốn người. Điều này cho thấy áp lực già hóa ngày càng lớn đối với lực lượng lao động và hệ thống an sinh xã hội. Một điểm đáng lưu ý khác là sự dịch chuyển rõ rệt từ cơ cấu dân số vàng sang cơ cấu dân số già và rất già. Theo dự báo, tuổi trung vị - chỉ tiêu phản ánh mức độ “già” hay “trẻ” của dân số - tăng liên tục trong suốt giai đoạn 2024 - 2074 ở cả nam và nữ. Khi tuổi trung vị tăng, “trọng tâm” của xã hội dịch chuyển về các nhóm tuổi cao hơn, kéo theo nhu cầu ngày càng lớn về chăm sóc sức khỏe dài hạn, chăm sóc tại nhà và hỗ trợ sinh hoạt cho người cao tuổi.

Dân số từ 0-14 tuổi và từ 60 tuổi trở lên, phương án trung bình giai đoạn 2024-2074
(Nguồn: Tổng Cục Thống kê)

Song song với quá trình già hóa dân số, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam ngày càng được cải thiện. Tuổi thọ bình quân từ lúc sinh tăng từ 68,2 tuổi năm 1999 lên 73,6 tuổi năm 2019 và đạt 74,7 tuổi vào năm 2024. Mức tăng này phản ánh rõ những tiến bộ trong chăm sóc sức khỏe và điều kiện sống của người dân. Tuy nhiên, gia tăng tuổi thọ không đồng nghĩa với gia tăng số năm sống khỏe mạnh. Ở tuổi cao, nguy cơ mắc bệnh mạn tính và suy giảm chức năng gia tăng, làm tăng nhu cầu chăm sóc thường xuyên và dài hạn. Từ thực tiễn đó, nhiều nghiên cứu và nhiệm vụ khoa học công nghệ đã được triển khai trong những năm gần đây nhằm phát triển và thử nghiệm các giải pháp công nghệ hỗ trợ chăm sóc người cao tuổi.

Về sức khỏe thể chất, nhiều hướng nghiên cứu đã được triển khai, trong đó nhóm giải pháp phát triển các mô hình chăm sóc người cao tuổi dựa vào cộng đồng, kết hợp giữa theo dõi sức khỏe, dịch vụ hỗ trợ và ứng dụng công nghệ thông tin, nền tảng y tế số được nhiều sự quan tâm. Tiêu biểu là đề tài “Sử dụng dịch vụ điều trị bệnh không lây nhiễm của người cao tuổi và một số yếu tố ảnh hưởng tại Trạm y tế Phường 16 Quận Gò Vấp Thành Phố Hồ Chí Minh năm 2022” do Trung tâm Y tế quận Gò Vấp chủ trì thực hiện, công bố năm 2022, đã tập trung phân tích thực trạng tiếp cận và sử dụng dịch vụ y tế của người cao tuổi mắc bệnh mạn tính tại tuyến y tế cơ sở, đồng thời đánh giá vai trò của hồ sơ sức khỏe điện tử và theo dõi từ xa trong quản lý điều trị. Kết quả cho thấy việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ và theo dõi sức khỏe giúp cải thiện tính liên tục trong chăm sóc, giảm tình trạng bỏ theo dõi và hỗ trợ hiệu quả cho người cao tuổi trong quá trình điều trị lâu dài. Cùng hướng tiếp cận này, đề tài “Nghiên cứu thực trạng và đánh giá hiệu quả mô hình can thiệp nhằm tăng cường chăm sóc sức khỏe người cao tuổi ở một số địa phương của Việt Nam” do Trường Đại học Y tế Công cộng chủ trì thực hiện công bố năm 2022. Nghiên cứu tập trung mô tả thực trạng chất lượng cuộc sống và tình trạng sức khỏe của người cao tuổi tại thị xã Chí Linh (Hải Dương) và huyện Kim Bôi (Hòa Bình), đồng thời xây dựng và đánh giá mô hình can thiệp dựa vào cộng đồng theo cách tiếp cận “Tuổi già khỏe mạnh”. Kết quả cho thấy mô hình can thiệp cộng đồng có tính phù hợp và khả thi, góp phần cải thiện chăm sóc sức khỏe người cao tuổi thông qua tăng cường theo dõi, hỗ trợ và huy động sự tham gia của y tế cơ sở và cộng đồng.

Ở góc độ dịch vụ chăm sóc tích hợp, đề tài “Xây dựng mô hình dịch vụ chăm sóc cho người cao tuổi tại tỉnh Bến Tre” do Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP.HCM) chủ trì thực hiện, công bố năm 2023. Nghiên cứu đã tiến hành khảo sát toàn diện thực trạng đời sống vật chất và tinh thần của người cao tuổi tại tỉnh Bến Tre, trong đó tập trung phân tích sâu các vấn đề sức khỏe thể chất và sức khỏe tinh thần, cũng như những yếu tố kinh tế, xã hội và văn hóa tác động đến chất lượng sống ở tuổi già. Trên cơ sở đánh giá nhu cầu chăm sóc và hỗ trợ của người cao tuổi, nhóm nghiên cứu đã đề xuất xây dựng mô hình dịch vụ chăm sóc tích hợp, hướng tới cung ứng các dịch vụ chăm sóc phù hợp, bền vững và dựa vào cộng đồng, góp phần nâng cao chất lượng sống và bảo đảm an sinh xã hội cho người cao tuổi trong bối cảnh già hóa dân số. Song song với các mô hình chăm sóc, nhóm giải pháp cảnh báo sớm và phòng ngừa rủi ro, đặc biệt là té ngã, cũng được nhiều nghiên cứu quan tâm. Đề tài “Nghiên cứu các yếu tố nguy cơ và bước đầu đánh giá hiệu quả can thiệp phục hồi chức năng phòng chống té ngã ở người cao tuổi tại một số xã, phường thành phố Đà Nẵng” do Bệnh viện C Đà Nẵng chủ trì thực hiện, công bố năm 2018, đã chỉ ra các yếu tố nguy cơ gây té ngã ở người cao tuổi khu vực đô thị và khẳng định hiệu quả của các can thiệp phục hồi chức năng trong cải thiện khả năng vận động. Ở khu vực nông thôn, “Nghiên cứu thực trạng ngã và hiệu quả một số biện pháp can thiệp dự phòng ngã cho người cao tuổi tại cộng đồng nông thôn huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình năm 2022” do Trường Đại học Y Dược Thái Bình chủ trì thực hiện đã triển khai điều tra trên quy mô lớn với 3.000 người cao tuổi và đánh giá hiệu quả can thiệp tại nhà cho nhóm nguy cơ cao. Các kết quả cho thấy can thiệp dự phòng ngã mang lại hiệu quả rõ rệt trong nâng cao nhận thức, cải thiện khả năng thăng bằng và giảm nguy cơ té ngã.

Bên cạnh sức khỏe thể chất, sức khỏe tinh thần và vai trò xã hội của người cao tuổi cũng được quan tâm. Tiêu biểu là đề tài “Chuyển đổi từ già hóa thụ động đến già hóa tích cực của người cao tuổi Việt Nam” do Viện Xã hội học chủ trì thực hiện, công bố năm 2022. Nghiên cứu tập trung phân tích thực trạng đời sống của người cao tuổi Việt Nam trong hơn hai thập niên từ 1999 đến 2021, làm rõ những đặc trưng và xu hướng chuyển dịch từ mô hình già hóa thụ động sang già hóa tích cực, đồng thời nhận diện các yếu tố kinh tế, xã hội và chính sách tác động đến quá trình chuyển đổi này. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, nhóm tác giả đề xuất các giải pháp bảo đảm an sinh xã hội và nâng cao chất lượng sống cho người cao tuổi, nhấn mạnh vai trò của việc tăng cường khả năng tự chủ, tham gia xã hội và tiếp cận dịch vụ chăm sóc phù hợp. Ở góc độ phát huy nguồn lực người cao tuổi, “Giải pháp hỗ trợ người cao tuổi khởi nghiệp” do Trường Đại học Lao động - Xã hội chủ trì thực hiện, công bố năm 2024, đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích kinh nghiệm quốc tế và đánh giá thực trạng hỗ trợ người cao tuổi khởi nghiệp tại Việt Nam. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp hỗ trợ nhằm tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục tham gia hoạt động kinh tế - xã hội, qua đó khẳng định người cao tuổi không chỉ là đối tượng cần chăm sóc, mà còn là nguồn lực xã hội quan trọng.

Nhìn chung, ứng dụng công nghệ đang dần trở thành một phần không thể thiếu trong chăm sóc người cao tuổi. Các giải pháp theo dõi sức khỏe, cảnh báo sớm, y tế số và chăm sóc dựa vào cộng đồng góp phần nâng cao chất lượng sống, duy trì tính độc lập và hỗ trợ chăm sóc tại nơi người cao tuổi sinh sống. Đồng thời, công nghệ còn thúc đẩy già hóa tích cực, tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục tham gia đời sống xã hội, qua đó hoàn thiện các mô hình chăm sóc phù hợp với bối cảnh già hóa dân số nhanh.

Kim Nhung

----------------------------------------

Tài liệu tham khảo chính

[1] CSDL quốc gia về KH&CN: https://sti.vista.gov.vn/. Ngày tra cứu 01/12/2025
[2] Dự báo dân số Việt Nam giai đoạn 2024 - 2074. (2025). Tổng cục Thống kê. https://www.nso.gov.vn/default/2025/12/du-bao-dan-so-viet-nam-giai-doan-2024-2074/