Sự phát triển nhanh của thiết bị bay không người lái (UAV) đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong cách tiếp cận công nghệ và tổ chức hoạt động kinh tế - xã hội. Từ chỗ là công nghệ chuyên dụng trong lĩnh vực quân sự và nghiên cứu, UAV ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong nông nghiệp, quản lý đô thị, môi trường, logistics và dịch vụ công và trở thành hạt nhân của hệ sinh thái kinh tế tầm thấp. Quá trình này phản ánh xu hướng chung của thế giới: các công nghệ mới chỉ thực sự phát huy giá trị khi được tích hợp vào nhu cầu quản lý và phát triển thực tiễn thông qua dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo.

Trên bình diện quốc tế, UAV đã trở thành một cấu phần quan trọng của đô thị thông minh. Nhiều quốc gia sử dụng UAV để thu thập dữ liệu không gian, giám sát hạ tầng, theo dõi biến động môi trường và hỗ trợ ra quyết định dựa trên dữ liệu thời gian thực. Trong nông nghiệp, UAV góp phần hình thành mô hình canh tác chính xác, giảm chi phí và hạn chế tác động môi trường. Trong logistics, UAV được triển khai như một phương thức vận chuyển mới, nhằm giải quyết bài toán giao hàng chặng cuối và giảm áp lực giao thông mặt đất. Điểm chung của các mô hình này là UAV không tồn tại đơn lẻ, mà được đặt trong hệ thống quản lý giao thông tầm thấp (UTM) đồng bộ với hạ tầng số.

Tại Việt Nam, UAV đang chuyển dịch mạnh mẽ từ thử nghiệm sang ứng dụng thực tiễn quy mô lớn. Trong nông nghiệp và cứu hộ cứu nạn, UAV đã chứng minh hiệu quả rõ rệt. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy việc triển khai còn phân tán, thiếu sự liên kết giữa công nghệ và khung pháp lý quản trị không gian bay, khiến hiệu quả chưa được phát huy đồng bộ.

Trong bối cảnh đó, TP. Hồ Chí Minh nổi lên như một “không gian thử nghiệm” (sandbox) quan trọng cho các ứng dụng UAV. Là đô thị đặc biệt với yêu cầu quản lý phức tạp, thành phố đã triển khai UAV trong nông nghiệp đô thị, giám sát môi trường, kiểm kê tài nguyên và thí điểm logistics tại các khu vực đặc thù như Khu Công nghệ cao hoặc xã Cần Giờ. Những ứng dụng này cho thấy UAV có khả năng bổ trợ hiệu quả cho các phương thức quản lý truyền thống, đặc biệt trong việc xây dựng bản đồ số và cập nhật dữ liệu không gian đô thị.

Đáng chú ý, việc TP. Hồ Chí Minh định hướng phát triển “kinh tế tầm thấp” đã mở ra cách tiếp cận mới đối với UAV. Không gian tầm thấp (dưới 1.000m) đang từng bước được nhìn nhận như một nguồn lực phát triển mới cần được tổ chức và quản trị phù hợp. Cách tiếp cận này giúp tích hợp không gian bay vào hạ tầng kinh tế đô thị, bên cạnh không gian mặt đất và không gian số.

Tuy nhiên, việc mở rộng ứng dụng UAV cũng đặt ra những yêu cầu mới về quản lý. Các vấn đề liên quan đến an toàn bay, bảo mật dữ liệu, quyền riêng tư và đặc biệt là ô nhiễm tiếng ồn đô thị cần được xem xét đồng bộ. Thực tiễn cho thấy, nếu thiếu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, thiếu chuẩn hóa quy trình và thiếu kết nối dữ liệu, UAV dễ rơi vào tình trạng có tiềm năng công nghệ nhưng khó triển khai ở quy mô lớn. Do đó, việc xây dựng khuôn khổ quản trị phù hợp và quy hoạch đường bay cố định là yếu tố quyết định để UAV phát triển bền vững.

Ở góc độ khoa học và công nghệ, UAV cần được gắn với các hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm và đánh giá hiệu quả dựa trên con số cụ thể. Việc đo lường lợi ích kinh tế, xã hội và môi trường của các ứng dụng UAV là cơ sở quan trọng để điều chỉnh chính sách và xem xét khả năng nhân rộng. Trong quá trình này, vai trò của các tổ chức khoa học - công nghệ và hệ thống thông tin, thống kê có ý nghĩa đặc biệt trong việc cung cấp bằng chứng khoa học cho công tác quản lý.

Có thể thấy, UAV đang đứng trước giai đoạn chuyển đổi quan trọng để trở thành công cụ phục vụ phát triển đô thị. Đối với TP. Hồ Chí Minh, việc tiếp cận UAV theo hướng tổng thể, gắn với chiến lược phát triển đô thị thông minh và kinh tế tầm thấp, sẽ góp phần định hình cách thức khai thác hiệu quả công nghệ này, mở ra không gian mới cho đổi mới sáng tạo và dịch vụ đô thị hiện đại.

BBT