Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong Fintech đang mở ra kỷ nguyên mới cho ngành tài chính với những đột phá mạnh mẽ. AI giúp các tổ chức tài chính phân tích dữ liệu nhanh chóng, dự đoán xu hướng thị trường, phát hiện gian lận và đưa ra quyết định chính xác hơn. Bên cạnh đó, công nghệ này còn mang đến trải nghiệm cá nhân hóa cho khách hàng thông qua chatbot, tư vấn đầu tư thông minh và quản lý tài sản tự động.
Theo báo cáo The Future of Global Fintech: From Rapid Expansion to Sustainable Growth - Second Edition của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), khoảng 80% các công ty fintech đã triển khai hoặc đang trong quá trình triển khai AI trong ít nhất một trong năm lĩnh vực ứng dụng chính được khảo sát. Điều này cho thấy AI không còn là xu hướng thử nghiệm mà đã trở thành một trụ cột chiến lược trong phát triển fintech toàn cầu.
Mức độ áp dụng AI theo khu vực và ngành dọc
Việc triển khai AI có sự khác biệt đáng kể giữa các khu vực và các ngành dọc trong hệ sinh thái fintech. Khu vực châu Á - Thái Bình Dương (APAC) dẫn đầu với 33% công ty fintech triển khai AI trên cả năm lĩnh vực ứng dụng. Ngược lại, khu vực châu Phi cận Sahara (SSA) có tỷ lệ fintech chưa triển khai AI cao nhất (29%), tiếp theo là Trung Đông và Bắc Phi (MENA) với 22%. Tuy nhiên, đáng chú ý là không có khu vực nào tuyên bố từ bỏ hoàn toàn AI, cho thấy tiềm năng của công nghệ này đã được ghi nhận trên phạm vi toàn cầu.
Xét theo ngành dọc, thanh toán kỹ thuật số và công nghệ quản lý tài sản (wealthtech) là hai lĩnh vực dẫn đầu về mức độ triển khai AI trên cả năm lĩnh vực ứng dụng, với tỷ lệ lần lượt là 36% và 31%. Ngược lại, huy động vốn kỹ thuật số là ngành có tỷ lệ không áp dụng AI cao nhất (40%), trong đó 28% cho biết không có kế hoạch triển khai trong tương lai gần. Con số này cao hơn đáng kể so với cho vay kỹ thuật số (25%) và ngân hàng số, tiết kiệm (10%).
Trong số các ngành dọc, insurtech nổi bật với tỷ lệ triển khai AI cao nhất trong các hoạt động dịch vụ khách hàng (50%) và tạo ra nguồn doanh thu mới (47%). Điều này phản ánh đặc thù của ngành bảo hiểm, nơi AI mang lại hiệu quả rõ rệt trong đánh giá rủi ro, xử lý yêu cầu bồi thường và cá nhân hóa sản phẩm.
Các lĩnh vực ứng dụng AI trong Fintech
Ban đầu, quản lý rủi ro được xem là trường hợp sử dụng AI quan trọng nhất trong dịch vụ tài chính. Tuy nhiên, theo thời gian, việc áp dụng AI đã mở rộng sang nhiều lĩnh vực hoạt động khác.
Dịch vụ khách hàng: Dịch vụ khách hàng hiện là lĩnh vực dẫn đầu về triển khai AI, với 37% fintech đã áp dụng. APAC có tỷ lệ triển khai cao nhất (46%), tiếp theo là Hoa Kỳ và Canada (40%), trong khi SSA chỉ đạt 16%. Sự khác biệt này phản ánh mức độ phát triển không đồng đều về hạ tầng công nghệ và khả năng đầu tư giữa các khu vực.
Gen AI trong Fintech (Nguồn: thitruongtaichinhtiente.vn)
Tái cấu trúc quy trình và tự động hóa: Khoảng 34% fintech đã triển khai AI trong tái cấu trúc quy trình và tự động hóa, và 37% đang trong quá trình triển khai. Lĩnh vực wealthtech nổi bật với 56% công ty đã áp dụng AI, trong khi huy động vốn kỹ thuật số chỉ đạt 5%. AI giúp tự động hóa các quy trình nội bộ, giảm chi phí vận hành và nâng cao hiệu quả hoạt động.
Tạo nguồn doanh thu mới: Việc sử dụng AI để tạo ra các nguồn doanh thu mới cũng đang tăng mạnh, với 22% fintech đã áp dụng và 36% đang triển khai. Xu hướng này đặc biệt rõ rệt tại Hoa Kỳ và Canada, nơi 31% công ty đã triển khai AI cho mục tiêu này.
Quản lý rủi ro: Khoảng 32% fintech đã triển khai AI trong quản lý rủi ro và 27% đang triển khai. APAC tiếp tục dẫn đầu với 41% công ty áp dụng, trong khi 47% insurtech đã triển khai AI trong lĩnh vực này. Mặc dù không còn là lĩnh vực dẫn đầu, quản lý rủi ro vẫn được xem là ưu tiên chiến lược, với 29% fintech có kế hoạch triển khai trong hai năm tới.
Thu hút khách hàng: Thu hút khách hàng là lĩnh vực có tỷ lệ triển khai thấp hơn, với 20% đã áp dụng và 41% đang triển khai. MENA và châu Âu dẫn đầu về triển khai sớm, trong khi ngân hàng số, tiết kiệm và wealthtech là các ngành ưu tiên AI cho mục tiêu này.
Các ứng dụng cụ thể của AI trong Fintech
Trong lĩnh vực dịch vụ khách hàng, các fintech ưu tiên triển khai các kênh truyền thông nâng cao (64%) và dịch vụ thời gian thực (39%). Phần lớn các giải pháp này được phát triển nội bộ, dù thuê ngoài vẫn đóng vai trò quan trọng. Ở mảng tái cấu trúc quy trình và tự động hóa, tự động hóa tác vụ hành chính (46%) và báo cáo tự động (44%) là các ứng dụng phổ biến nhất. Tự động hóa tuân thủ có tỷ lệ thấp hơn (22%) và thường được thuê ngoài, đặc biệt tại APAC, LAC và MENA. Trong quản lý rủi ro, phát hiện gian lận là ứng dụng AI phổ biến nhất, với 46% fintech triển khai. Khoảng 37% thuê ngoài chức năng này để tận dụng chuyên môn bên ngoài. Châu Âu nổi bật với xu hướng phát triển nội bộ, đặc biệt trong phân tích mô hình phòng ngừa. Đối với việc tạo doanh thu mới, các fintech chủ yếu tự phát triển các giải pháp ra quyết định và phân tích dữ liệu, dù việc thuê ngoài phổ biến hơn tại LAC, SSA, wealthtech và huy động vốn kỹ thuật số. Trong thu hút khách hàng, AI hỗ trợ mở rộng thị trường và cung cấp dịch vụ bổ sung. Khoảng 79% các dịch vụ bổ sung được phát triển nội bộ, phản ánh xu hướng kiểm soát chặt chẽ trải nghiệm khách hàng.
Tác động của AI đến hiệu suất kinh doanh
Lợi nhuận: Khoảng 74% fintech cho biết AI đã cải thiện lợi nhuận, trong đó 27% cải thiện đáng kể. Tác động này rõ rệt hơn tại các nền kinh tế phát triển. Insurtech và ngân hàng số, tiết kiệm là hai ngành ghi nhận mức cải thiện lợi nhuận cao nhất.
Trải nghiệm khách hàng: Khoảng 83% fintech báo cáo cải thiện trải nghiệm khách hàng sau khi áp dụng AI, với 49% cải thiện đáng kể. Ngân hàng số, tiết kiệm và insurtech là các ngành dẫn đầu về hiệu quả này.
Chi tiêu R&D: Khoảng 71% fintech cho biết chi tiêu R&D tăng sau khi triển khai AI, phản ánh chi phí đầu tư ban đầu cho công nghệ và nhân lực. Ngân hàng số và tiết kiệm là ngành có mức tăng chi tiêu R&D cao nhất.
Việc làm: 50% fintech cho biết lực lượng lao động không thay đổi sau khi áp dụng AI. Số công ty tăng nhân sự nhiều hơn số công ty cắt giảm, cho thấy AI chủ yếu tái cấu trúc công việc thay vì thay thế hoàn toàn con người.
Giảm chi phí: Khoảng 75% fintech ghi nhận cải thiện về chi phí sau khi áp dụng AI, đặc biệt trong ngân hàng số, tiết kiệm và cho vay kỹ thuật số.
Rủi ro liên quan đến AI và rào cản đối với việc triển khai AI
Phần lớn fintech đánh giá các rủi ro liên quan đến AI ở mức trung bình đến rất cao. Rủi ro lớn nhất là vi phạm dữ liệu và quyền riêng tư (84%), tiếp theo là deepfake do AI tạo ra (83%) và tấn công mạng (79%). Mức độ lo ngại có sự khác biệt giữa các khu vực, với châu Âu đặc biệt nhạy cảm về quyền riêng tư, trong khi MENA quan tâm nhiều hơn đến an ninh mạng. Theo ngành dọc, insurtech là lĩnh vực có mức độ nhận thức rủi ro cao nhất trên hầu hết các hạng mục.
Chi phí triển khai và duy trì hệ thống AI là rào cản lớn nhất, được 87% fintech đề cập. Tiếp theo là vấn đề tiếp cận và chất lượng dữ liệu (69%), đặc biệt nghiêm trọng tại SSA. Về yếu tố bên ngoài, sự bất ổn về quy định liên quan đến AI là thách thức lớn, với 77% fintech coi đây là rào cản. Ngoài ra, thiếu hụt nhân tài, niềm tin của người dùng và sự bất ổn thị trường cũng là những yếu tố cản trở quá trình triển khai AI, với mức độ ảnh hưởng khác nhau giữa các khu vực. Trong những năm gần đây, trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở thành một trong những động lực chính thúc đẩy đổi mới trong lĩnh vực Fintech, tạo ra các giải pháp tự động hóa, phân tích dữ liệu nâng cao và cải thiện trải nghiệm người dùng trong các dịch vụ tài chính. AI được ứng dụng rộng rãi trong chấm điểm tín dụng, phát hiện gian lận, phân tích rủi ro và tư vấn đầu tư tự động, giúp các công ty fintech và tổ chức tài chính giảm thiểu chi phí vận hành, nâng cao hiệu quả xử lý và phục vụ khách hàng một cách cá nhân hóa hơn. Đồng thời, AI cũng góp phần tăng tính minh bạch và khả năng dự báo trong quản lý tài sản, hỗ trợ ra quyết định theo thời gian thực cùng với việc phát triển các sản phẩm tài chính sáng tạo hơn nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.
Tình hình ứng dụng AI trong lĩnh vực fintech
Tại TP. Hồ Chí Minh, chính quyền thành phố đã xác định ứng dụng AI và Fintech là một trọng tâm chiến lược trong việc xây dựng thành phố trở thành “Trung tâm Tài chính Quốc tế” của Việt Nam và khu vực. Mục tiêu này thể hiện trong các lộ trình phát triển chiến lược khi Politburo đã chính thức phê duyệt đề án xây dựng trung tâm tài chính quốc tế, trong đó tích hợp Fintech và AI vào hạ tầng lõi của trung tâm này nhằm thu hút đầu tư, phát triển dịch vụ tài chính số và cạnh tranh với các trung tâm tài chính khác trong khu vực. Điều này đồng thời đặt nền tảng cho các chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo, hoàn thiện thể chế và thúc đẩy năng lực công nghệ số tại thành phố.
Đại diện Viện Nghiên cứu Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh (HIDS), đã trình bày tham luận tại hội nghị (Nguồn: wisehcmc.com)
Bên cạnh đó, TP. HCM cũng chủ động hợp tác quốc tế để thu hút nguồn lực, công nghệ và kinh nghiệm quản lý trong lĩnh vực AI và fintech. Một ví dụ điển hình là thỏa thuận hợp tác chiến lược giữa Vietnam Centre for the Fourth Industrial Revolution (C4IR Vietnam) và Ant International - được ký kết nhân Diễn đàn Kinh tế TP. HCM 2025 - nhằm hỗ trợ thành phố trong việc phát triển kinh tế số, tăng cường đổi mới công nghệ, triển khai khung pháp lý linh hoạt và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ cho fintech và các lĩnh vực số khác. Thỏa thuận này đặc biệt nhấn mạnh việc nâng cao năng lực công nghệ trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, và tạo môi trường thuận lợi để các startup fintech phát triển.
Đồng thời, TP. HCM cũng đẩy mạnh hợp tác quốc tế với các đối tác như Pháp, nhằm học hỏi kinh nghiệm xây dựng thể chế mở, khung pháp lý linh hoạt và cơ chế tài chính khuyến khích sáng tạo trong các lĩnh vực AI, fintech và chuyển đổi số. Qua các hội nghị, hội thảo liên quan, lãnh đạo thành phố khẳng định cam kết hoàn thiện chính sách và điều kiện đầu tư thuận lợi nhất để thu hút các nhà đầu tư, chuyên gia và nguồn lực quốc tế, tạo điều kiện cho cả doanh nghiệp trong nước và nước ngoài cùng tham gia phát triển hệ sinh thái fintech - AI tại TP. HCM.
Các chuyên gia, đối tác có dịp trao đổi, hợp tác về các lĩnh vực có tiềm năng (Nguồn: ttbc-hcm.gov.vn)
Nhờ đó, ứng dụng AI trong fintech không chỉ là yếu tố kỹ thuật mà còn được coi là trọng điểm trong chiến lược phát triển kinh tế - tài chính địa phương, giúp TP. HCM vững bước trên con đường chuyển đổi số, thu hút đầu tư nước ngoài và xây dựng một trung tâm tài chính hiện đại, năng động trong tương lai.
***
AI đang trở thành động lực cốt lõi thúc đẩy sự phát triển bền vững của Fintech trên toàn cầu. Mặc dù còn tồn tại nhiều rủi ro và rào cản, các số liệu khảo sát cho thấy lợi ích mà AI mang lại về lợi nhuận, trải nghiệm khách hàng và hiệu quả vận hành là rất rõ ràng. Trong tương lai, việc cân bằng giữa đổi mới công nghệ, quản trị rủi ro và khung pháp lý sẽ là yếu tố then chốt để AI tiếp tục đóng vai trò trung tâm trong hệ sinh thái fintech.
Minh Thư
----------------------------------------
Tài liệu tham khảo chính
[1] Acclime. (2024). Fintech Viet Nam report
[2] Bộ Công An. (2024). Báo cáo tình hình tội phạm công nghệ cao và an ninh mạng Việt Nam
[3] Bộ Thông tin và Truyền thông. (2023). Chiến lược Dữ liệu quốc gia và Kinh tế số 2021-2030
[4] CIEM. (2024). Báo cáo chính sách Fintech Việt Nam
[5] Đào Mỹ Hằng, Lê Thị Diệu Linh. (2024). Sự phát triển của Fintech và thách thức đối với các ngân hàng thương mại Việt Nam. https://tapchinganhang.gov.vn/su-phat-trien-cua-fintech-va-thach-thuc-doi-voi-cac-ngan-hang-thuong-mai-viet-nam-10431.html
[6] Fintech Lab Vietnam. (2023). Vietnam Fintech Landscape Report
[7] Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. (2023). Báo cáo ngành Fintech Việt Nam
[8] Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. (2024). Báo cáo thanh toán không dùng tiền mặt
[9] Nghiêm Huê. (2024). Gần 90% người trưởng thành ở Việt Nam có tài khoản ngân hàng. https://tienphong.vn/gan-90-nguoi-truong-thanh-o-viet-nam-co-tai-khoan-ngan-hang-post1676625.tpo
[10] Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM. (2024). Báo cáo đổi mới sáng tạo và khởi nghiêp
[11] Sở Thông tin và Truyền thông TP.HCM. (2024). Kế hoạch triển khai tài chính số
[12] Statista. (2024). Vietnam Fintech Market Overview
[13] UBND TP.HCM. (2020). Chương trình Chuyển đổi số TP.HCM đến năm 2030
[14] Hà Mai. (2025). Đề án Trung tâm Tài chính Quốc tế TP.HCM. https://thanhnien.vn/de-xuat-lay-564-ha-dat-thu-thiem-lam-trung-tam-tai-chinh-quoc-te-tphcm-185250328152441511.htm
[15] World Bank. (2024). Digital Financial Inclusion Index
[16] WISE HCMC+ 2025. (2025). https://wisehcmc.com/en/news/hcmc-ho-chi-minh-city-creates-an-international-financial-center-a-new-pulse-of-the-apec-ecosystem/
[17] Treasury Today. (2025). Treasury Today. https://treasurytoday.com/press-releases/press-release-vietnams-c4ir-and-ant-international-partner-to-accelerate-innovation-as-ho-chi-minh-city-eyes-becoming-international-financial-center/ [18] Ngô Tùng. (2025). Báo Tiền Phong. https://ttbc-hcm.gov.vn/tphcm-san-sang-hop-tac-voi-phap-ve-ai-fintech-cong-nghe-xanh-1018786.html?